Home » SAVREMENA ISTORIJA, god. 1, br. 1 (2026) » Novi pravci u srpskoj istoriografiji – od mikroistorije, istorije roda i seksualnosti preko istorije kulture do „društvenonaučne“ i javne istorije

Novi pravci u srpskoj istoriografiji – od mikroistorije, istorije roda i seksualnosti preko istorije kulture do „društvenonaučne“ i javne istorije

Michael Antolović
Pedagoški fakultet u Somboru, Univerzitet u Novom Sadu, Novi Sad, Republika Srbija

PUN TEKST U PDF-U

god. 1, br. 1 (2026), str. 17-42
https://doi.org/10.29362/savremena.2026.1.ant.17-42

 

APSTRAKT/REZIME:
U radu se, na primeru nekolicine novijih monografija, kritički analiziraju tematske i metodološke inovacije u srpskoj istoriografiji. Sagledavajući njen razvoj u kontekstu globalnog istorijskog mišljenja, ukazano je na konstituisanje novih pravaca u srpskoj istoriografiji poput mikroistorije, istorije roda i seksualnosti, istorije kulturnih elita i institucija, „društvenonaučne istorije“ i javne istorije. Odatle tematski i teorijsko-metodološki pluralizam predstavljaju istaknuta obeležja savremene srpske istoriografije.

 

KLJUČNE REČI:
srpska istoriografija, teorija i metodologija istorijske nauke, istorijsko mišljenje

 

REFERENCE:

  • Antolović, Michael i Biljana Šimunović-Bešlin. „Public History – istorijska praksa, alternativni pokret, naučna disciplina?“. Istorija 20. veka, god. 37, br. 1, (2019), 9–36. https://doi.org/10.29362/ist20veka.2019.1.ant.9-36
  • Antolović, Michael. „Svetska, transnacionalna i globalna istorija – istoriografija za umrežena društva 21. stoleća?“. Istorija 20. veka, god. 41, br. 2, (2023), 503–532. https://doi.org/10.29362/ist20veka.2023.2.ant.503-532
  • Antolović, Mihael. „Srpska istoriografija danas – između imperativa inovacije i nasleđenih ograničenja“. U: Trendovi u savremenoj srpskoj istoriografiji. Urednik Mile Bjelajac, 75–118. Beograd: Institut za noviju istoriju Srbije, 2023. DOI: https://doi.org/10.31212/istoriografija.2023.75-118
  • Batler, Džudit. Nevolja s rodom: feminizam i subverzija identiteta. Prevela Adriana Zaharijević. Loznica: Karpos, 2010.
  • Berger, Štefan. Istoriografija, nacionalizam i identitet. Komparativne i transnacionalne perspektive. Preveo i priredio Mihael Antolović. Beograd: Institut za evropske studije, 2025.
  • Bok, Gizela. Žena u istoriji Evrope: od srednjeg veka do danas. Prevela s nemačkog Ljubinka Milenković. Beograd: Clio, 2005.
  • Bondžić, Dragomir. Ruski emigranti profesori Beogradskog univerziteta. Beograd: Arhipelag, Institut za savremenu istoriju, 2023.
  • Butler, Judith. Gender Trouble: Feminism and the Subversion of Identity. New York: Routledge, 1990.
  • Butter, Michael and Peter Knight (eds.). Routledge Handbook of Conspiracy Theories. London and New York: Routledge, 2020. https://doi.org/10.4324/9780429452734
  • Čalić, Mari-Žanin. Socijalna istorija Srbije 1815–1941: usporeni napredak u industrijalizaciji. Prevela s nemačkog Ranka Gašić. Beograd: Clio, 2004.
  • Darnton, Robert. „Francuska revolucija na uličnom nivou“. Letopis MS, knj. 488, sv. 4 (2011), 503–515.
  • Dimić, Ljubodrag. Kulturna politika Kraljevine Jugoslavije. Knj. I-III. Beograd: Stubovi kulture, 1997.
  • Dimić, Ljubodrag. Srbi i Jugoslavija. Izgubljeni vek: događaji, pojave procesi. Višegrad: Andrićev institut, 2024.
  • Dobrivojević Tomić, Ivana. Između nebrige i neznanja. Žene, seksualnost i planiranje porodice u Jugoslaviji 1918–1991. Beograd: Arhipelag, Institut za savremenu istoriju, 2022.
  • Dragišić, Olivera. Komunističko osvajanje vlasti na Balkanu (1944–1947): Rumunija. Bugarska. Jugoslavija. Beograd: Institut za noviju istoriju Srbije, 2023.
  • Evans, Ričard. U odbranu istorije. Prevod sa engleskog i pogovor Risto Tubić. Beograd: Srpska književna zadruga, 2007.
  • Fotić, Aleksandar (prir.). Privatni život u srpskim zemljama u osvit modernog doba. Beograd: Clio, 2006.
  • Fuko, Mišel. Istorija seksualnosti. Knj. 1: Volja za znanjem; knj. 2: Korišćenje ljubavnih uživanja; knj. 3: Staranje o sebi, s francuskog preveli Jelena Stakić, Ana Jovanović i Branko Jelić. Beograd: Prosveta, 1978, 1982, 1988.
  • Ginzburg, Carlo. Sir i crvi: kozmos jednog mlinara iz 16. stoljeća. Zagreb: Grafički zavod Hrvatske, 1989.
  • Hunt, Lynn (eds.). The New Cultural History. Berkeley, Los Angeles, London: University of California Press, 1989.
  • Hunt, Lynn (eds.). Nova kulturna historija. Prevela sa engleskog Anamarija Hucika et al. Zagreb: Naklada Ljevak, 2001.
  • Iggers, Georg G. New Directions in European Historiography. With a contribution by Norman Baker. Middletown, CT: Wesleyan University Press, 1975.
  • Igers, Georg G. Istorijska nauka u 20. veku. Kritički pregled u međunarodnom kontekstu. Prevod s nemačkog i pogovor Mihael Antolović. Beograd: Arhipelag, 2014.
  • Jovanović, Miroslav. Doseljavanje ruskih izbeglica u Kraljevinu SHS: 1919–1924. Beograd: Stubovi kulture, 1996.
  • Jovanović, Miroslav. Ruska emigracija na Balkanu 1920–1940. Beograd: Čigoja štampa, 2006.
  • Krivošejev Vladimir, i Rade Ristanović. Okupirana kultura: nacisti, kolaboracionisti, muzeji i kulturna dobra u Srbiji tokom Drugog svetskog rata. Beograd: Društvo za urbanu istoriju, 2023.
  • Le Goff, Jacques. “Is Politics Still the Backbone of History?”. Daedalus, vol. 1, (1971), 1–19.
  • Liotar, Žan-Fransoa. Postmoderno stanje. Prevod Frida Filipović. Novi Sad: Bratstvo-Jedinstvo, 1988.
  • Marjanović-Dušanić, Smilja i Danica Popović (prir.). Privatni život u srpskim zemljama srednjeg veka. Beograd: Clio, 2004.
  • Marković, Predrag J. „Teorija modernizacije i njena kritička primena na međuratnu Jugoslaviju i druge istočnoevropske zemlje“. Godišnjak za društvenu istoriju, 1, (1994), 11–34.
  • Marković Predrag J., and Nataša Milićević. “Serbian Historiography in the Time of Transition: a Struggle for Legitimacy”. Istorija 20. veka, god. 25, br. 1 (2007), 145–166.
  • Marković, Predrag J. Lišće i prašina: istoriografski eseji. Beograd: Arhipelag-Institut za savremenu istoriju, 2012.
  • Marković, Predrag J. „Istoriografija i seksualnost (polnost): skica za istoriju jedne discipline“. Istorija 20. veka, br. 2 (2017), 149–171. https://doi.org/10.29362/ist20veka.2017.2.mar.149-171.
  • Marković, Predrag J. Istorijske (ne)prilike: iskustva prošlosti u tumačenju sadašnjosti. Beograd: Institut za savremenu istoriju, Arhipelag, 2018.
  • Marković, Predrag J. Državni neprijatelji: štetna uloga tajnih službi. Beograd: Vukotić Media, 2023.
  • Miletić, Aleksandar R. Stambeni pakao. Sistem kontrolisane stanarine u Jugoistočnoj i Istočnoj Srednjoj Evropi, 1914–1930. Beograd: Institut za noviju istoriju Srbije, 2024. https://doi.org/10.31212/monografija.2024.137.mileticr
  • Milosavljević, Olivera. Potisnuta istina: kolaboracija u Srbiji 1941–1944. Beograd: Helsinški odbor za ljudska prava u Srbiji, 2006.
  • Mitrović, Andrej. „Javna, tajna i porodična istorija: intervju sa Andrejem Mitrovićem“, Vreme, br. 429, 9. januar 1999. https://old.vreme.com/arhiva_html/429/10.html (pristupljeno 07. 01. 2026).
  • Pantelić, Ivana. Partizanke kao građanke: društvena emancipacija partizanki u Srbiji 1945-1953. Beograd: Institut za savremenu istoriju; Evoluta, 2011.
  • Pantelić, Ivana. Uspon i pad „prve drugarice“ Jugoslavije: Jovanka Broz i srpska javnost 1952–2013. Beograd: Službeni glasnik, 2018.
  • Petranović, Branko. Srbija u Drugom svetskom ratu: 1939–1945. Beograd: Vojnoizdavački i novinski centar, 1992.
  • Popović Marko, Miroslav Timotijević, Milan Ristović. Istorija privatnog života u Srba: od srednjeg veka do savremenog doba. Beograd: Clio, 2011.
  • Ristović, Milan (prir.). Privatni život kod Srba u dvadesetom veku. Beograd: Clio, 2007.
  • Ristović, Milan. Obični ljudi: prilozi za istoriju. Beograd: Geopoetika, 1999.
  • Ristović, Milan. Utišani glasovi. Iz istorije običnih ljudi. Beograd: Geopoetika, 2024.
  • Roksandić Drago, Luka Pejić, Marko Jelenić, Samanta Paronić (prir.). Mikrohistorija: pola stoljeća inovacija. Zagreb: FF Press, Prosvjeta, 2022.
  • Scott, Joan Wallach. “Gender: A Useful Category of Historical Analysis”. American Historical Review, vol. 91, no. 5, (1986), 1053–1075. https://doi.org/10.1086/ahr/91.5.1053
  • Simić, Bojan. Državnata propaganda v Jugoslavia i Blgaria prez 30-te godini na XX vek. Sofia: Gutenberg, 2020.
  • Steinmetz, George (ed.). The Politics of Method in the Human Sciences. Postivism and its Epistemological Others. Durham, London: Duke University Press, 2005. https://doi.org/10.2307/j.ctv11smrtk
  • Stojanović, Aleksandar. Ideje, politički projekti i praksa Vlade Milana Nedića. Beograd: Institut za noviju istoriju Srbije, 2015.
  • Stone, Lawrence. “The Revival of Narrative: Reflections on a New Old History”. Past and Present, 85, (1979), 3–24. https://doi.org/10.1093/past/85.1.3
  • Stolić, Ana i Nenad Makuljević (prir.). Privatni život kod Srba u devetnaestom veku: od kraja osamnaestog veka do početka Prvog svetskog rata. Beograd: Clio, 2006.
  • Sundhaussen, Holm. Historische Statistik Serbiens 1834–1914: mit europäischen Vergleichsdaten. München: R. Oldenbourg, 1989.
  • Škodrić, Ljubinka. Ministarstvo prosvete i vera u Srbiji 1941–1944: sudbina institucije pod okupacijom. Beograd: Arhiv Srbije, 2009.
  • Škodrić, Ljubinka. Žena u okupiranoj Srbiji 1941–1944. Beograd: Arhipelag; Institut za savremenu istoriju, 2020.
  • Škodrić Ljubinka, i Vladimir Petrović. „Digitalna istorija: geneza, oblici i perspektive“. Istorija 20. veka, god. 38, br. 2 (2020), 9–38. https://doi.org/10.29362/ist20veka.2020.2.sko.9-38
  • Timotijević, Miroslav. Rađanje moderne privatnosti. Privatni život Srba u Habzburškoj monarhiji od kraja 17. do početka 19. veka. Beograd: Clio, 2006.
  • Varufakis, Janis. Tehnofeudalizam. Prevod Danijela Varagić. Beograd: Publik praktikum, Harmonija, 2025.
  • Viks, Džefri. Šta je istorija seksualnosti?. Prevela s engleskog Sara Mejdžor. Novi Sad: Mediterran publishing, 2019.
  • Welskopp, Thomas. “Social history”. In Writing History. Theory and Practice. Ed. by Stefan Berger, Heiko Feldner and Kevin Passmore, 203–222. London: Arnold, 2003.
  • Wikipedia contributors, „The Return of Martin Guerre“. Wikipedia, The Free Encyclopedia, https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=The_Return_of_Martin_Guerre&oldid=1329448784 (pristupljeno 6. 1. 2026).
  • Zeldin, Teodor. Intimna istorija čovečanstva. Preveli s engleskog Robert Rakočević i Olga Sabo. Beograd: Geopetika, 2003.
  • Zemon Davies, Natalie. The Return of Martin Guerre. Cambridge, Mass; London, UK: 1983.
  • Zemon Davies, Natalie. Povratak Martina Guerrea. S engleskog preveli Andrea Feldman i Miloš Đurđević. Zagreb: Konzor, 2001.